تبلیغات
یا صاحب الزمان (عج)
Untitled Document
دریافت کد خوش آمدگویی
دعای فرج
10:16 ق.ظ
1058
اهمیت وقف در اسلام و احکام آن (ادامه2)

 (مسأله 2688) اگر ملك وقف خراب شود، از وقف بودن بیرون نمی رود1.

این مسأله در رساله آیات عظام:  بهجت و مظاهری نیست.

1- اراكی: مگر در وقف بر عنوان مادام العنوان، مثل وقف بستان و خانه مسكونی كه پس از خراب شدن از وقف بودن بیرون می رود و عرصه وقف نیست.

خوئی، فاضل، تبریزی: مگر آن كه عنوانی را قصد كرده باشد كه آن عنوان از بین برود مثل این كه باغ را برای تنزّه (فاضل: برای تفریح) وقف كرده باشد، كه اگر آن باغ خراب شود وقف باطل می شود و به ورثه واقف بر می گردد.

وحید: مگر آن كه متعلّق وقف عنوانى باشد كه به زوال آن عنوان متعلّقى براى وقف نماند، مانند آن كه خانه را وقف كند براى استفاده از سكناى آن مادامى كه خانه به این هیئت باقى است، كه در این صورت به زوال آن عنوان وقف باطل مى شود و به واقف و با نبودن او به ورثه بر مى گردد.

زنجانی: بلكه اگر بتوان با تعمیر كردن از آن استفاده مورد وقف انجام گیرد باید آن را تعمیر كرد و در صورتی كه با تعمیر هم استفاده مورد وقف ممكن نباشد، باید ولو با فروش آن ملك، آن را در نزدیكترین كار به نظر واقف صرف كرد و اگر آن هم ممكن نباشد، در كارهای خیر صرف كرد.

*****

سیستانی: مسأله- اگر عین موقوفه خراب شود، از وقف بودن بیرون نمی رود مگر آن كه وقف مقید به عنوان خاصی باشد و آن عنوان از بین برود مثل این كه باغ را به قید باغ بودن وقف كرده باشد كه اگر آن باغ خراب شود وقف باطل می شود، و به ورثه واقف بر می گردد.

سبحانی: مسأله- اگر مسجد خراب شود، عرصه آن به حال وقف باقى مى ماند، و همچنین اگر خانه اى كه براى گروهى وقف بوده ویران گردد، عرصه آن به عنوان صدقه مطلقه باقى مى ماند.


 (مسأله 2689) ملكی كه مقداری از آن وقف است و مقداری از آن وقف نیست اگر تقسیم نشده باشد، حاكم شرع1 یا متولی وقف می تواند با نظر خبره سهم وقف را جدا كند2.

این مسأله در رساله آیات عظام: سبحانی، بهجت و مظاهری نیست.

1- فاضل: مجتهد جامع الشرائط...

2- سیستانی: اگر تقسیم نشده باشد، متولی وقف و مالك قسمتی كه وقف نیست، می توانند وقف را جدا كنند.

زنجانی: اگر تقسیم نشده باشد، مالك قسمتی كه وقف نیست به همراه متولی وقف (و درصورتی كه وقف متولی شرعی نداشته باشد یا دسترسی به وی امكان پذیر نباشد مالك قسمت غیر وقفی به همراه حاكم شرع) می توانند وقف را جدا كنند و اگر بهره برداری مناسب از مال وقف بدون تقسیم امكان نداشته باشد، بر متولی وقف (یا حاكم شرع) لازم است برای تقسیم وقف اقدام كند.

*****

وحید: مسأله- ملكى كه به نحو مشاع مقدارى از آن وقف است و مقدارى از آن وقف نیست، ـ اگر متولّى خاص داشته باشد ـ متولّى با مالك قسمتى كه وقف نیست مى توانند آن ملك را با نظر خبره قسمت كنند، و در صورتى كه متولّى خاص نداشته باشد حاكم شرع با مالك، متصدّى قسمت مى شوند.

مكارم: مسأله- وقف مشاع جایز است، یعنی می توان مثلاً دو دانگ از خانه یا مزرعه ای را وقف كرد و در صورت لزوم، حاكم شرع یا متولی می تواند مال موقوفه را با نظر اهل خبره جدا كند.

(مسأله 2690) اگر متولّی وقف خیانت كند و عایدات آن را به مصرفی كه معین شده نرساند1چنانچه برای عموم وقف نشده باشد2 در صورت امكان حاكم شرع باید به جای او متولی امینی معین نماید.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- اراكی: حاكم شرع باید ناظری معین كند كه از خیانت متولی جلوگیری كند.

گلپایگانی، صافی: حاكم شرع باید به جای او متولی امینی معین نماید.

زنجانی: حاكم شرع باید در صورت امكان با گماردن ناظری از خیانت وی جلوگیری كند و اگر ممكن نیست متولی امین دیگری را معیّن كند.

2- بهجت، نوری: چنانچه برای عموم وقف شده باشد...

*****

خوئی، سیستانی، فاضل، تبریزی: مسأله-  اگر متولی وقف خیانت کند و عایدات آن را به مصرفی که معین شده نرساند. حاكم شرع، امینی را به او ضمیمه می نماید كه مانع از خیانتش گردد و در صورتی كه ممكن نباشد، می تواند (سیستانی: او را عزل و) به جای او متولی امینی معیّن نماید.

.وحید: اگر متولّى وقف در مال موقوفه خیانت كند...

مكارم: مسأله- هرگاه در اوقاف عمومی متولّی خیانت كند و عایدات آن را به مصرفی كه معیّن شده نرساند، حاكم شرع باید متولّی امینی برای آن معیّن نماید یا در كنار او بگذارد و اگر متولّی وقف خاص خیانت كند، حاكم شرع با موافقت طبقه موجود برای آنها متولّی تعیین یا ضمیمه می كند.

مظاهری: مسأله- اگر متولّى وقف بمیرد یا خیانت كند و یا از عهده اداره وقف برنیاید باید مراجعه به حاكم شرع شود تا حاكم شرع متولّى یا ناظر معیّن نماید.

(مسأله 2691) فرشی را كه برای حسینیه وقف كرده اند، نمی شود برای نماز به مسجد ببرند1، اگر چه آن مسجد نزدیك حسینه باشد2.

1- فاضل، مكارم: (فاضل: اگر چه آن مسجد نزدیك حسینه باشد) و اگر ندانند آن فرش مخصوص حسینه است یا نه، باز بردن آن به جای دیگر صحیح نیست، همچنین سایر اموال وقف، حتی مهر نماز مسجدی را به مسجد دیگری نمی توان برد.

بهجت: نمی توان برای استفاده های دیگر، حتی برای نماز به مسجد یا غیر مسجد ببرند...

2- سیستانی: ولی اگر ملك حسینیه باشد با اجازه متولی می شود به جای دیگر منتقل نمود.

*****

مظاهری: مسأله- فرش یا چیز دیگرى را كه براى جایى وقف كرده‏اند مى‏شود براى آنچه وقف شده در جاى دیگر مصرف كنند مگر اینكه وقف مخصوص آنجا باشد.

(مسأله 2692) اگر ملكی را برای تعمیر مسجدی وقف نمایند، چنانچه آن مسجد احتیاج به تعمیر ندارد و احتمال هم نمی رود كه تا مدّتی احتیاج به تعمیر پیدا كند1، (در صورتی كه غیر از تعمیر احتیاج دیگری نداشته باشد و عایداتش در معرض تلف و نگهداری آن لغو و بیهوده باشد2) می توانند عایدات آن ملك را به مصرف مسجدی كه احتیاج به تعمیر دارد برسانند.

این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.

1- مكارم: در آمد آن ملك را می توان به مصرف تعمیر مسجد دیگری رساند.

گلپایگانی، خوئی، تبریزی، صافی: انتظار هم نمی رود كه تا مدّتی احتیاج به تعمیر پیدا كند، می توانند عایدات آن ملك را به مصرف مسجدی كه احتیاج به تعمیر دارد برسانند.

سیستانی: انتظار هم نرود كه در آینده نه چندان دور احتیاج به تعمیر پیدا كند و نیز ممكن نباشد كه عایدات آن ملك را جمع نموده و نگه دارند كه تا بعدها به تعمیر مسجد برسد، در این صورت احتیاط لازم آن است كه عایدات آن ملك را در آنچه نزدیك به مقصود واقف بوده صرف نمایند مانند تأمین بقیّه احتیاجات مسجد یا تعمیر مسجد دیگر.

وحید: انتظار هم نمى رود كه احتیاج به تعمیر پیدا كند به نحوى كه نگهداشتن عایدات آن ملك براى تعمیر عقلایى نباشد صحّت چنین وقفى محلّ اشكال است.

2- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله نوری نیست]

*****

زنجانی: مسأله- اگر ملكی را برای تعمیر مسجدی وقف نمایند، در صورتی كه این مسجد به هیچ وجه به تعمیر احتیاج نداشته باشد و احتمال احتیاح در آینده را هم ندهند، به طوری كه نگهداری عایدات لغو وبیهوده باشد، می توان در دیگر احتیاجات این مسجد صرف كرد و اگر مسجد هیچ گونه احتیاجی نداشته باشد و احتمال احتیاج هم ندهند می توانند عایدات وقف را به مصرف مسجد دیگری كه احتیاج به تعمیر دارد برسانند.

مظاهری: مسأله- هر جا كه حاكم شرع فروش یا تبدیل وقف را صلاح بداند مى‏تواند وقف را تبدیل نماید و یا بفروشد نظیر اینكه مالى را كه وقف كرده‏اند بدون استفاده بماند و یا به طورى خراب شود كه نتوانند استفاده‏اى را كه مال براى آن وقف شده از آن ببرند، یا بین كسانى كه مال را براى آنان وقف كرده‏اند اختلاف پیدا شود و خوف آن برود كه مال یا جانى تلف شود.

اگر ملكى را مثلاً براى تعمیر مسجدى وقف نمایند، چنانچه آن مسجد احتیاج به تعمیر ندارد با اذن حاكم شرع عایدات آن، در غیر تعمیر، یا تعمیر مسجد دیگر و مانند اینها مصرف مى‏شود.

(مسأله 2693) اگر ملكی را وقف كند كه عایدی آن را خرج تعمیر مسجد نمایند و به امام جماعت و به كسی كه در آن مسجد اذان میگوید بدهند1 در صورتی كه بدانند2 كه برای هر یك چه مقدار معیّن كرده3، باید همانطور مصرف كنند و اگر یقین4 نداشته باشند، باید اوّل مسجد را تعمیر كنند و اگر چیزی زیاد آمد بین امام جماعت و كسی كه اذان می گوید بطور مساوی5 قسمت نمایند6 و بهتر آن است كه این دو نفر در تقسیم با یكدیگر صلح كنند.

این مسأله در رساله آیات عظام: بهجت وسبحانی نیست.

1-  زنجانی: متولی آن را در همه یا برخی از این موارد به گونه ای كه به نظر واقف نزدیكتر است مصرف می كند. [پایان مسأله]

2- گلپایگانی، خوئی، فاضل، تبریزی، صافی، وحید: یا اطمینان داشته باشند...

3- سیستانی: در صورتی كه برای هر یك مقداری معیّن كرده باشد، باید همان طور مصرف كنند و اگر تعیین نكرده باشد، باید اوّل مسجد را تعمیر كنند و اگر چیزی زیاد آمد، متولی آن را بین امام جماعت و كسی كه اذان می گوید به طوری كه صلاح می داند قسمت نماید ولی بهتر آن است كه این دو نفر در تقسیم با یكدیگر صلح كنند.

4- خوئی، گلپایگانی، صافی، تبریزی، فاضل، وحید: یا اطمینان...

5- تبریزی: بطور مناسب...

6- گلپایگانی، صافی: اگر چیزی زیاد آمد، امام جماعت و كسی كه اذان می گوید، در تقسیم آن با یكدیگر مصالحه كنند.

وحید: اگر چیزى زیاد آمد، بنا بر احتیاط واجب امام جماعت و كسى كه اذان مى گوید در تقسیم با یكدیگر صلح نمایند.

*****

مكارم: مسأله- هرگاه ملكی را وقف كنند كه عایدی آن خرج تعمیر مسجد و امام جماعت و اذان گو و مانند آن شود، در صورتی كه معلوم باشد برای هر كدام چه مقدار معیّن كرده، باید همانگونه مصرف كنند و اگر مقداری برای آن تعیین نشده، باید مطابق نظر متولی، آن طور كه صلاح و مصلحت است، عمل نمایند.

مظاهری: مسأله- اگر ملكى را وقف كند كه عایدى آن خرج چند چیز شود، در صورتى كه نداند كه براى هر یك چه مقدار معیّن شده، باید با اذن حاكم شرع تعیین مقدار شود.

مسأئل  اختصاصی

مكارم: مسأله 2322- مؤسسات و جمعیّتهایی كه در زمان ما تشكیل می دهند و به ثبت می رسانند و دارای شخصیت حقوقی است می توان چیزی را به آن تملیك كرد و در این صورت باید مطابق اساسنامه مصرف شود، اموال این گونه مؤسسات در بعضی از جهات شبیه وقف است ولی وقف نیست، بلكه ملك آن مؤسّسه است و هرگاه كسی از مؤسّسین یا اداره كنندگان از دنیا بروند چیزی به وارث آنها نمی رسد، مگر این كه در اساسنامه ذكر شده باشد، آنچه در بالا گفته شد، در مورد مؤسّساتی كه طبق موازین عقلاء تشكیل شده، ولی هنوز به ثبت قانونی نرسیده، نیز جاری است.

مظاهری: مسأله 2210- مؤسّساتى كه داراى شخصیت حقوقى است اگر افرادى كه آن مؤسّسه را تشكیل داده‏اند آن را از ملك خود بیرون كنند، و یا چیزى را به آن مؤسّسه تملیك كنند، ملك آن مؤسّسه مى‏شود و باید مطابق اساسنامه آن مؤسّسه عمل شود و وقف نیست و احكام وقف را ندارد.

مظاهری: مسأله 2211- متولّى وقف مى‏تواند فرش مسجد یا كتابهاى كتابخانه و مانند اینها را كه آن مسجد و آن كتابخانه احتیاج ندارد یا بلا استفاده مانده است تبدیل نماید و یا بفروشد و اگر آن مسجد یا كتابخانه و مانند آنها متولّى ندارد با اجازه حاكم شرع مى‏توانند آن كار را انجام دهند.

مظاهری: مسأله 2212- اگر جایى را وقف كنند زیر زمین به اندازه متعارف و بالاى ساختمان به اندازه متعارف خود به خود وقف مى‏شود مگر اینكه تعیین كند كه چه مقدار وقف است بنابراین مى‏تواند زیرزمینى را دستشویى و طبقه اوّل آن را مسجد و طبقات دیگر را ملك شخصى یا كتابخانه یا غیر اینها قرار دهد.




طبقه بندی: اعنقادی_مذهبی، اخلاقی،