تبلیغات
یا صاحب الزمان (عج)
Untitled Document
دریافت کد خوش آمدگویی
دعای فرج
11:14 ق.ظ
1059
اهمیت وقف در اسلام و احکام آن (ادامه)

(مسأله 2682) وقف كننده باید مكلف و عاقل و با قصد و اختیار باشد و شرعاً بتواند در مال خود تصرف كند 1بنابراین سفیهی كه در حال بالغ بودن سفیه بوده یا حاكم شرع او را از تصرّف در اموالش جلوگیری كرده2، چون حقّ ندارد در مال خود تصرّف نماید اگر چیزی را وقف كند صحیح نیست.

1- سبحانی: بنابر این چون سفیه، حق ندارد در مال خود تصرف نماید اگر چیزى را وقف كند صحیح نیست.

2- اراكی: سفیهی كه مال خود را در كارهای بیهوده صرف می كند...

 خوئی، تبریزی: سفیه یعنی كسی كه مال خود را در كارهای بیهوده مصرف می كند...

فاضل: سفیه «یعنی كسی كه مال خود را در كارهای بیهوده مصرف می كند» و كسی كه مجتهد جامع الشرائط او را از تصرّف در اموالش جلوگیری كرده...

مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 2676.

*****

گلپایگانی، صافی: مسأله- كسی كه مال خود را وقف می كند، باید مكلف و عاقل (صافی: و با قصد و اختیار) باشد و شرعاً بتواند در مال خود تصرف كند، بنابراین سفیهی كه مال خود را در كارهای بیهوده مصرف می كند چون حقّ ندارد در مال خود تصرف نماید اگر چیزی را وقف كند صحیح نیست و همچنین است محجور، نسبت به اموالی كه به حكم حاكم شرع از تصرّف در آنها منع شده است.

مكارم: مسأله- «وقف كننده» باید بالغ و عاقل و دارای قصد و اختیار باشد و شرعاً حقّ تصرّف در اموال خود را داشته باشد، بنابراین انسان سفیه یا بدهكاری كه حاكم شرع او را از تصرّف در اموالش منع كرده اگر چیزی از اموال خود را وقف كند صحیح نیست.

بهجت، سیستانی: مسأله- وقف كننده باید بالغ و عاقل و با قصد و اختیار باشد و شرعاً  بتواند درمال خود تصرّف كند، بنابراین سفیه (سیستانی: یعنی كسی كه مال خود در كارهای بیهوده مصرف می كند) چون حقّ ندارد در مال خود تصرّف نماید، اگر چیزی را وقف كند صحیح نیست.

زنجانی: مسأله- وقف كننده باید ممیّز و عاقل باشد و با قصد و اختیار وقف كند و شرعاً بتواند در مال خود تصرّف كند، بنابراین وقف سفیه بدون اذن یا اجازه ولیّ او صحیح نیست، و كسی كه بدون اختیار وقف كرده اگر بعداً وقف را اجازه كند وقف صحیح خواهد بود، و وقف بچه ده ساله در موردی که بجا و شایسته باشد ظاهراً صحیح است.

وحید: مسأله- وقف كننده باید بالغ باشد، و صحّت وقف صبىّ ممیز مأذون از طرف ولىّ در صورتى كه مصلحت باشد بعید نیست، و همچنین باید عاقل و با قصد باشد و كسى او را اكراه نكرده باشد، و شرعاً بتواند در مال خود تصرّف كند، بنا بر این سفیه ـ یعنى كسى كه مال خودرا در كارهاى بیهوده مصرف مى كند ـ و همچنین مفلس كه از طرف حاكم شرع ممنوع از تصرّف در مال است، اگر چیزى را وقف كنند نافذ نیست، مگر با اجازه ولىّ و طلبكاران.


 (مسأله 2683) اگر مالی را برای كسانی كه به دنیا نیامده اند وقف كند درست نیست1 ولی وقف برای اشخاصی كه بعضی از آنها به دنیا آمده اند2 صحیح و آنها كه به دنیا نیامده اند بعد از آمدن به دنیا با دیگران شریك می شوند.

1- گلپایگانی، اراكی‌، صافی: ولی اگر برای زندگان و بعد از آنان برای كسانی كه بعداً به دنیا می آیند، وقف نماید مثلاً چیزی را برای اولاد خود وقف كند كه بعد از آنان وقف نوه های او باشد و هر دسته ای بعد از دسته دیگر از وقف استفاده كنند، صحیح است. (اراكی: و همچنین اگر وقف كند براولادش كه بعضی از آنها به دنیا آمده و بعضی به دنیا نیامده اند صحیح است و آنها كه بعد به دنیا می آیند، با موجودین شریك می شوند).

2- مكارم: و بعضی هنوز به دنیا نیامده اند، صحیح است (مانند وقف بر فرزندان موجود و نسلهای آینده) و آنها كه بعداً به دنیا می آیند در آن وقف شریك خواهند شد.

*****

خوئی، تبریزی، سیستانی: مسأله- اگر مالی را برای بچه ای كه در شكم مادر است و هنوز به دنیا نیامده وقف كند، صحت آن محلّ اشكال است( و لازم است رعایت احتیاط نماید. )ولی اگر برای اشخاصی كه فعلاً موجودند و بعد از آنها برای كسانی كه بعداً به دنیا می آیند، وقف نماید اگر چه در موقعی كه وقف محقّق می شود و در شكم مادر هم نباشد مثلاً چیزی را بر اولاد خود وقف كند كه بعد از آنان وقف نوه های او باشد و هر دسته ای بعد از دسته دیگر از وقف استفاده كنند، صحیح است.

.[قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله وحید نیست.]

فاضل: مسأله- وقف برای كسانی كه وجود داشته باشند صحیح است، امّا برای كسانی كه هنوز به دنیا نیامده اند، اشكال دارد. و وقف برای كسانی كه برخی از آنها وجود دارند، هر چند برخی از آنها هنوز به دنیا نیامده اند صحیح است و افرادی كه بعداً به دنیا می آیند، با افرادی كه فعلاً وجود دارند، شریك می شوند.

زنجانی: مسأله- اگر مالی را برای بچه ای كه در شكم مادر است و در آن روح دمیده باشد ولی هنوز به دنیا نیامده وقف كند اشكالی ندارد، همچنین اگر مثلاً وقف فقراء یا طلاب یك مدرسه خاصّ كند و هنوز فقیر یا طلبه ای در آن مدرسه وجود نداشته باشد، ولی اگر مثلاً قید كند كه وقف تنها برای كسانی باشد كه از سال بعد در این مدرسه ساكن می شوند صحیح نیست، ولی می توان برای تمام كسانی كه در این مدرسه ساكن هستند یا ساكن خواهند شد مالی را وقف كرد، همچنین می توان مالی را برای زندگان و بعد از آنها برای كسانی كه بعداً به دنیا می آیند وقف نماید، مثلاً چیزی را برای اولاد خود وقف كند كه بعد از آن وقف نوه های او باشد و هر دسته ای بعد از دسته دیگر از وقف استفاه كند.

سبحانی: مسأله- وقف بر معدوم صحیح نیست بنابراین اگر مالى را براى كسانى كه به دنیا نیامده اند وقف كند درست نیست ولى وقف براى اولاد كه بعضى از آنها به دنیا آمده اند صحیح و آنها كه به دنیا نیامده اند بعد از آمدن به دنیا با دیگران شریك مى شوند.

مظاهری: مسأله- اگر مالى را براى اشخاصى كه بعضى از آنها به دنیا آمده‏اند وقف كند وقف صحیح است و آنها كه به دنیا نیامده‏اند بعد از آمدن به دنیا با دیگران شریك مى‏شوند و همچنین اگر مالى را فقط براى كسانى كه به دنیا نیامده‏اند وقف كند نیز صحیح است.

(مسأله 2684) اگر چیزی را برخودش وقف كند مثل آن كه دكانی را وقف كند كه عایدی آن را1بعد از مرگ او خرج مقبره اش نمایند2 صحیح نیست3. ولی اگرمثلاً مالی را بر فقراء وقف كند و خودش فقیر شود، می تواند 4 از منافع وقف استفاده نماید5.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- زنجانی: تمام یا قسمتی از عایدی آن را...

2- سیستانی: خرج ادای دیون یا استیجار برای عبادات او نمایند...

3- مظاهری: صحیح است و نیز اگر مثلا مالی را بر فقرا وقف کند و خودش فقیر شود می تواند از منافع وقف استفاده کند.

4- اراكی: بنابراحتیاط واجب نمی تواند...

5- سیستانی: اگر مثلاً منزلی را برای اسكان فقرا وقف كند و خودش فقیر شود، می تواند در آن ساكن شود، امّا اگر وقف كند كه اجاره آن را میان فقرا توزیع كنند و خودش فقیر شود گرفتن او از آن محلّ اشكال است.

*****

مكارم: مسأله- هرگاه كسی چیزی را برای خودش وقف كند (مثل آنكه ملكی را وقف كند كه عایدی آن صرف خودش شود، یا بعد از مرگ او خرج مقبره اش نمایند) صحیح نیست، ولی اگر مثلاً مدرسه یا مزرعه ای را وقف بر طلاب كند و خودش طلبه باشد، می تواند مانند سایرین از منافع وقف استفاده نماید.

(مسأله 2685) اگربرای چیزی كه وقف كرده متولی معین كند باید مطابق قرارداد او رفتار نماید1، و اگر معین نكند2، چنانچه بر افراد مخصوصی مثلاً بر اولاد خود وقف كرده باشد3(راجع به چیزهایی كه مربوط به مصلحت وقف است كه در نفع بردن طبقات بعد نیز دخالت دارد اختیار با حاكم شرع است و راجع به چیزهایی كه مربوط به نفع بردن طبقه موجود است4) اگر آنها بالغ باشند، اختیار با خود آنان است و اگر بالغ نباشند، اختیار با ولیّ ایشان است و برای استفاده از وقف اجازه حاكم شرع لازم نیست.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- زنجانی: باید مطابق نظر او رفتار نماید...

مظاهری: و اگر معیّن نكند اختیار با حاكم شرع است مگر آن كه بر افراد مخصوصى وقف كرده باشد كه در این صورت در استفاده از وقف اجازه حاكم شرع لازم نیست.

2- مكارم: اگر از قبیل اوقاف عامّه (مانند مسجد و مدرسه) باشد تعیین متولی وظیفه حاكم شرع است و اگر وقف خاص باشد (مانند ملكی كه وقف بر اولاد است) در مورد كارهایی كه مربوط به مصلحت وقف و منفعت طبقات بعد می باشد، احتیاط آن است كه نسل موجود و حاكم شرع با موافقت یكدیگر تعیین متولی كنند و اگر تنها مربوط به منافع طبقه موجود است اختیارآن  با خود آنهاست در صورتی كه بالغ باشند، و اگر بالغ نباشند اختیار با ولی آنهاست.

3-خوئی، سیستانی: اختیار (سیستانی: در استفاده از آن) با خود آنان است و اگر بالغ نباشند، اختیار با ولیّ ایشان است و برای استفاده از وقف اجازه حاكم شرع لازم نیست (سیستانی: ولی برای آنچه مصلحت وقف یا مصلحت نسلهای آینده است –مثل تعمیر كردن وقف و اجاره دادن آن به نفع طبقات بعدی- اختیار با حاكم شرع است).

زنجانی: و آنها بالغ و عاقل باشند و سفیه نباشند اختیار با خود آنان است و اگر نابالغ یا دیوانه یا سفیه باشند، اختیار با ولیّ ایشان است و برای استفاده از وقف اجازه حاكم شرع لازم نیست.

4- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: گلپایگانی، صافی و تبریزی نیست]

*****

فاضل: مسأله- واقف در حین وقف كردن می تواند برای موقوفه، متولّی تعیین كند، 1- مسجد متولّی نمی خواهد، امّا اگر مسجد موقوفاتی داشته باشد، می تواند برای آن موقوفات متولّی قرار دهد. 2- اگر متولّی تعیین كرده، متولّی باید طبق وقفنامه عمل كند. 3- تغییر متولّی جایز نیست. 4- اگر واقف، متولّی تعیین نكند، الف: اگر وقف عام باشد، حاكم شرع متولی را تعیین می كند. ب: اگر وقف خاص باشد، اختیار با خود آنان است و اگر آنها بالغ نباشند، اختیار با ولیّ آنها می باشد و دراین مورد، تعیین متولی از جانب حاكم شرع لازم نیست.

وحید: مسأله- اگر براى چیزى كه وقف كرده متولّى معین كند اختیار وقف با كسى است كه واقف معین كرده، و اگر معین نكند، چنانچه بر افراد مخصوصى ـ مثلا بر اولاد خود ـ وقف كرده باشد، در صورتى كه بالغ باشند اختیار با خود آنان است، و اگر بالغ نباشند اختیار با ولىّ ایشان است، ولى در تصرّفاتى كه مربوط به مصلحت وقف و مصلحت طبقات بعد است اجازه حاكم شرع معتبر است.

(مسأله 2686) اگر ملكی را مثلاً برفقرا یا سادات وقف كند یا وقف كند كه منافع آن به مصرف خیرات برسد، در صورتی كه برای آن ملك متولّی معین نكرده باشد، اختیار آن با حاكم شرع است.

مكارم، مظاهری: رجوع كنید به ذیل مسأله 2685.

*****

زنجانی: مسأله- اگر ملكی را بر عناوین عامی وقف كند، مثلاً آن را بر فقراء یا سادات وقف كند یا وقف كند كه منافع آن به مصرف خیرات برسد، باید برای آن متولی تعیین كند و بدون تعیین متولی وقف عام صحیح نیست و اگر متولی تعیین شده بمیرد و برای بعد از او متولی تعیین نشده باشد، وقف باطل نمی شود بلكه اختیار آن با حاكم شرع است.

(مسأله 2687) اگر ملكی را بر افراد مخصوصی مثلاً بر اولاد خود وقف كند كه هر طبقه ای بعد از طبقه دیگر ازآن استفاده نماید، چنانچه متولی ملك، آن را اجاره دهد و بمیرد در صورتی كه مراعات مصلحت وقف یا مصلحت طبقه بعد را كرده باشد اجاره باطل نمی شود1. ولی اگر متولی نداشته باشد و یك طبقه از كسانی كه ملك بر آنها وقف شده آن را اجاره دهند و در بین مدت اجاره بمیرند (در صورتی كه طبقه بعد اجازه نكنند2) اجاره باطل می شود و در صورتی كه مستأجر، مال الاجاره تمام مدت را داده باشد، مال الاجاره از زمان مردنشان تا آخر مدت اجاره را از مال آنان می گیرد3.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- فاضل: ولی اگر یك طبقه از كسانی كه ملك بر آنها وقف شده آن را اجاره دهند و در بین مدت اجاره بمیرند، نفوذ اجاره نسبت به آینده، نیاز به اجازه طبقه های بعد دارد.

گلپایگانی، صافی: چنانچه متولی ملك، آن را اجاره دهد و بمیرد، احتیاط لازم آن است كه مستأجر از متولی بعد نیز اجاره كند...

خوئی، تبریزی، سیستانی، زنجانی، وحید: چنانچه متولی وقف آن را اجاره دهد و بمیرد، اجاره باطل نمی شود...

2- خوئی، تبریزی، سیستانی، زنجانی، وحید: چنانچه طبقه بعدی، آن اجاره را امضاء نكنند...

[قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: گلپایگانی و صافی نیست]

3- سیستانی: ما بقی مال الاجاره را از زمان باطل شدن پس می گیرد.

وحید: مى تواند مال الاجاره از زمان مردنشان تا آخر مدّت اجاره را از مال آنان بگیرد.

*****

مكارم: مسأله- در وقف خاصّ (مانند وقف بر اولاد) چنانچه متولی، آن ملك را اجاره دهد و از دنیا برود، در صورتی كه اجاره با مراعات مصلحت وقف و طبقات آینده بوده باشد، اجاره باطل نمی شود، ولی اگر متولی نداشته باشد و طبقه اوّل آن را اجاره دهند و در بین مدت اجاره بمیرند، ادامه اجاره نسبت به آینده بدون اجازه طبقه بعد اشكال دارد و هرگاه مستأجر، مال الاجاره تمام مدت را داده باشد آنچه مربوط به بعد از مرگ طبقه اوّل است گرفته می شود و به طبقه بعد داده خواهد شد. (به شرط این كه آنها اجاره را اجازه بدهند).

مظاهری: مسأله- اگر متولّى وقف ملك را اجاره داده باشد و بمیرد، اجاره باطل نمى‏شود، ولى اگر كسانى كه ملك بر آنها وقف شده آن را اجاره دهند و بمیرند در صورتى اجاره صحیح است كه دیگران آن را اجازه دهند.